wstecz

Zamek w Oświęcimiu

Zamek w Oświęcimiu
Zamkowa 1
32-600 Oświęcim
259 m od centrum
URL: https://muzeum-zamek.pl/
GPS: 50°02'23"N 19°13'10"E

Obecny budynek zamku oświęcimskiego wzniesiono na początku XVI wieku, a w wiekach następnych wielokrotnie przebudowywano. Pierwszy zamek - siedziba kasztelana w XII wieku - był zapewne drewniany, tak jak cały, funkcjonujący na wzgórzu zamkowym od około stu lat, gród. Gród był ufortyfikowany, tzn. otoczony wałem ziemnym z częstokołem. Za panowania księcia Mieszka II opolskiego, w 1241 roku, Oświęcim został zniszczony przez Tatarów. Spalony gród odbudowano, rozpoczynając budowę murowanej wieży obronnej. Pierwszym księciem, który zamieszkał w oświęcimskim zamku był Władysław, syn Mieszka I księcia cieszyńskiego.  Prawdopodobnie w XIV lub XV wieku wzgórze opasano murem obronnym. Zamek w tym okresie gościł w swoich murach wiele znakomitości. Na przełomie stycznia i lutego 1454 roku, po drodze do Krakowa,  na oświęcimskim zamku zatrzymała się Elżbieta Rakuszanka - przyszła żona Kazimierza Jagiellończyka wraz z  orszakiem panów czeskich, austriackich i morawskich. Od 27 do 29 lipca 1471 roku w oświęcimskim zamku gościł król Kazimierz Jagiellończyk wraz z żoną Elżbietą, trzema biskupami polskimi i siedmioma książętami śląskimi, który żegnał jadącego do Pragi syna - królewicza Władysława, którego prawa do korony czeskiej uznał czeski sejm. Trzy lata później, w 1474 roku, na zamku przebywał  książę rybnicki Wacław, który szukał w nim pomocy i schronienia przed wojskami króla Węgier - Macieja Korwina.
Średniowieczny zamek spłonął w 1503 roku wraz z kościołem parafialnym i dużą częścią miasta. Odbudowano go w ciągu 5 lat na polecenie króla Aleksandra Jagiellończyka. Prace przy wzmacnianiu i rekonstrukcji murów trwały do 1534 roku. Z tego okresu do dziś zachowany jest fragment muru obronnego z basteją w północno-wschodniej części wzgórza oraz najstarsza, południowa część obecnego budynku zamkowego. W 1510 roku gościł w odbudowanym już zamku poseł papieski - tzw. „legat posłany”, który przebywał w Polsce ze specjalną misją. Kilka lat później - 11 i 12 kwietnia 1518 roku, w zamku  zatrzymała się Bona Sforza d’Aragona, która z licznym orszakiem panów świeckich i duchowieństwa, jechała z Bari do Krakowa na swój ślub z Zygmuntem I i koronację. Pod koniec kwietnia 1543 na  zamku zatrzymała się Elżbieta Habsburżanka - przyszła żona Zygmunta Augusta. Prawdopodobnie, w nocy z 18 na 19 czerwca 1574 roku, zatrzymał się król Henryk Walezy - uciekający potajemnie z Polski do Francji.
Na początku XVII wieku zamek znów spłonął - w czasie jego odbudowy poszerzono go, przesuwając ścianę wschodnią w kierunku krawędzi wzgórza o około 2m. W czasie „potopu” szwedzkiego zamek został dwukrotnie zdobyty, a następnie spalony przez Szwedów. Od tego czasu stopniowo popadał w ruinę i  nigdy już nie odzyskał dawnej świetności. W 1805 i 1813 roku w Oświęcimiu miały miejsce dwie katastrofalne powodzie. W wyniku tej drugiej niemal połowa wzgórza wraz  z budynkami runęła do wody. W tym czasie w zamku i wieży urządzono skład soli. Kilka lat później władze austriackie przeznaczyły zamek do rozbiórki, jednak ruinę kupił na licytacji Kajetan Russocki - były adiutant Napoleona Bonaparte, który urządził w zamku kancelarię dominialną i urząd pocztowy. Zamek odziedziczyła po nim córka - Leokadia Dąbska, której dzieci sprzedały później zadłużony budynek kupcom żydowskim: Landauowi, Schnitzerowi i Schönkerowi. Nowi właściciele urządzili w nim składy handlowe. W 1904 roku zamek kupił Karol Kaszny - urzędnik kolejowy, który przeprowadził remont zamku i wieży, a następnie urządził w nim hotel „Zamek”, winiarnię i piwiarnię. W tym czasie zamek został podwyższony o jedną kondygnację, a na ścianie wschodniej umieszczono tarczę herbową ze stylizowanym orłem piastowskim z literą „O” na piersi - nawiązującą do księstwa oświęcimskiego. W 1910 roku Kaszny wydzierżawił zamek nowo powstałemu Starostwu Oświęcimskiemu. Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku w zamku mieściły się biura starosty. Następnym właścicielem zamku był Jakub Haberfeld, który urządził w nim skład wódek i win ze swojej fabryki. W 1926 roku Wydział Powiatowy w Białej Krakowskiej wykupił zamek, a w latach 1928-1931 przeprowadzono jego kapitalny remont. Między wieżą obronną a zamkiem, w miejsce zabudowy parterowej, wzniesiono w tym czasie dwupiętrowy budynek z ryzalitem zwieńczonym neorenesansową attyką, na której umieszczono metalową sylwetę orła w koronie. Orzeł ten w 1939 roku został zrzucony przez Niemców do Soły. Obecnie znajduje się w zbiorach Muzeum Zamek w Oświęcimiu, a jego kopia od kilku lat zdobi attykę zamku. Od 1929 do 1932 roku w zamku miał siedzibę samorządowy powiat oświęcimski. W 1932 roku Wydział Powiatowy w Białej wystawił zamek na sprzedaż, jednak do wybuchu II wojny światowej nie znalazł się nikt chętny do jego kupienia. W czasie wojny w zamku mieściły się niemieckie władze okupacyjne. W latach powojennych w zamku znajdował się początkowo Urząd Gminy Zbiorowej, a od 1952 roku Powiatowa Rada Narodowa w Oświęcimiu. Od 1975 do 1987 roku zamek był siedzibą władz miejskich Oświęcimia.  W latach 1999-2000 wyburzono klatkę schodową łączącą zamek z wieżą obronną i przeprowadzono badania archeologiczne w obrębie budynku zamkowego i wieży. W 2004 roku Urząd Miasta Oświęcim przeprowadził, przy wsparciu dotacji ze środków unijnych, kapitalny remont zabytku, który zakończył się w 2006 r.

Z dniem 1 stycznia 2010 roku rozpoczęła swoją działalność instytucja kultury pod nazwą „Muzeum Zamek w Oświęcimiu”, działająca w oparciu o istniejące od 1993 roku Zbiory Historyczno-Etnograficzne, prezentujące dokumenty i muzealia związane z historią miasta.

Godziny otwarcia

24h